ERP seçiminde yapılan hatalar, işletmelerin yıllarca sürecek operasyonel sorunlarla boğuşmasına neden olur. Gartner’ın 2025 araştırmasına göre, yakın zamanda tamamlanan ERP projelerinin %70’inden fazlası orijinal iş hedeflerini karşılayamıyor — ve bu projelerin %25’i tamamen başarısız oluyor.
Bu rakamlar korkutucu görünse de asıl soru şu: Başarısız projelerin ortak noktası ne? 2.000+ ERP kurulumunda edindiğimiz deneyim, başarısızlığın neredeyse her zaman yazılımın kendisinde değil, seçim sürecindeki hatalarda başladığını gösteriyor. İhtiyaç analizini atlayan, sadece fiyata bakan veya referans kontrolü yapmayan işletmeler, doğru yazılımı bile yanlış kullanmaya mahkûm oluyor.
Bu sayfada, ERP seçim sürecinde en sık karşılaştığımız 10 kritik hatayı, her birinin neden tehlikeli olduğunu ve doğru yaklaşımın ne olduğunu somut örneklerle açıklıyoruz.
ERP Projelerinde Başarısızlık Oranları Neden Bu Kadar Yüksek?
ERP projelerinin başarısızlık oranlarına ilişkin birden fazla bağımsız araştırma benzer sonuçlara ulaşıyor. Panorama Consulting Group’un yıllık ERP raporuna göre, projelerin önemli bir kısmı planlanan bütçeyi ve süreyi aşıyor; Gartner ise projelerin çoğunlukla orijinal iş senaryolarını karşılayamadığını raporluyor.
| Kaynak | Bulgu | Yıl |
|---|---|---|
| Gartner | ERP projelerinin %70+’ı orijinal hedeflerini tam karşılayamıyor | 2025 |
| Gartner | Projelerin %25’i tamamen başarısız (katastrofik) | 2025 |
| Panorama Consulting | Ortalama proje süresi planlanandan %30-50 daha uzun | 2025 |
| Panorama Consulting | ERP stratejilerinin %75’i genel iş stratejisiyle uyumlu değil | 2025 |
2.000+ Kurulum Gözlemi
Bu istatistikler büyük ve küçük tüm işletmeleri kapsıyor. Küçük ve orta ölçekli işletmelerde (KOBİ) başarısızlık riski daha yüksek çünkü bu işletmelerin çoğu ERP seçimini ilk kez yapıyor ve kurum içi deneyimli proje ekibi yok. Ancak doğru seçim süreci izlendiğinde KOBİ’lerin adaptasyon hızı büyük kurumlara göre çok daha yüksek.
Araştırmaların ortaklaştığı temel mesaj: ERP başarısızlığı yazılımın teknik kapasitesiyle değil, seçim ve uygulama sürecindeki hatalarla başlıyor. Şimdi bu hataları tek tek inceleyelim.
Hata 1: İhtiyaç Analizi Yapmadan Karar Vermek
Bir işletme “ERP alacağız” dediğinde ilk yapılması gereken, mevcut iş süreçlerinin detaylı bir haritasını çıkarmaktır. Hangi departmanlar hangi verileri üretiyor? Bu veriler hangi süreçlerden geçiyor? Darboğazlar nerede? Tekrarlayan manuel işlemler hangileri?
Sahada sıkça gördüğümüz senaryo: İşletme sahibi bir fuarda veya tanıdığının tavsiyesiyle bir ERP markasını beğeniyor, ardından o yazılımı satın alıyor. Yazılım kurulduktan 3-4 ay sonra fark ediliyor ki, işletmenin ihtiyaç duyduğu fason üretim takibi veya lot bazlı izlenebilirlik o yazılımda ya yok ya da ek modül gerektiriyor.
Doğru Yaklaşım
- Departman bazlı süreç haritası çıkarın: Satın alma, üretim, satış, muhasebe, depo, kalite kontrol — her birimin günlük iş akışını yazılı hâle getirin
- Mevcut sorunları listeleyin: “Excel’de kaybolan siparişler”, “stok sayım farkları”, “cari mutabakat hataları” gibi somut ağrı noktaları belirleyin
- Olmazsa olmaz (must-have) ve iyi olur (nice-to-have) listesi oluşturun: Her departmanın öncelik sıralamasını ayrı ayrı alın
- Karar vericileri dahil edin: ERP seçimi sadece IT’nin işi değildir — finans müdürü, üretim şefi, satış ekibi hep birlikte karar vermelidir
ERP Nedir?
ERP Ne İşe Yarar?
Hata 2: Sadece Fiyata Bakıp Toplam Maliyeti Hesaplamamak
ERP seçiminde fiyat karşılaştırması yapmak doğaldır. Ancak sadece lisans veya abonelik ücretine bakıp karar vermek, en yaygın ve en pahalı hatalardan biridir. ERP’nin gerçek maliyeti, ilk fatura tutarının çok ötesindedir.
Toplam Sahip Olma Maliyeti (TCO) Tablosu
| Maliyet Kalemi | Görünür mü? | Tipik Oran (5 yıl) |
|---|---|---|
| Lisans / abonelik ücreti | ✅ Evet | %25-35 |
| Kurulum ve konfigürasyon | ✅ Evet | %15-20 |
| Özelleştirme (customization) | ⚠️ Kısmen | %10-20 |
| Veri göçü ve temizleme | ❌ Hayır | %5-10 |
| Eğitim (ilk + sürekli) | ❌ Hayır | %5-8 |
| Yıllık bakım ve güncelleme | ⚠️ Kısmen | %10-15 |
| Entegrasyon maliyetleri | ❌ Hayır | %5-10 |
| Danışmanlık ve destek | ⚠️ Kısmen | %5-8 |
Saha Deneyimi
Yıllar içinde gördüğümüz en tipik senaryo: İşletme, yıllık 50.000 TL’lik bir ERP yerine 30.000 TL’lik alternatifi seçiyor. Ancak ucuz yazılımda e-dönüşüm entegrasyonu ayrı ücret, her özelleştirme ayrı fatura, destek paketleri sınırlı. 3 yıl sonunda “ucuz” seçenek, “pahalı” olandan %40 daha fazla maliyete ulaşıyor.
Doğru Yaklaşım
ERP tekliflerini değerlendirirken 5 yıllık TCO hesabı yapın. Lisans, kurulum, özelleştirme, eğitim, bakım, entegrasyon, destek — tüm kalemleri dahil edin. Ayrıca yazılımın sağladığı verimlilik artışının parasal karşılığını da (ROI) hesaba katmayı unutmayın.
Hata 3: Sektörel Uyumu Test Etmemek
Her sektörün kendine özgü iş süreçleri vardır. Bir gıda üreticisinin lot takibi ve son kullanma tarihi (SKT) yönetimine ihtiyacı varken, bir metal işleme tesisinin rota bazlı üretim planlamasına ihtiyacı vardır. Genel amaçlı bir ERP bu spesifik süreçleri karşılayamayabilir.
| Sektör | Kritik ERP Gereksinimi | Bu Yoksa Ne Olur? |
|---|---|---|
| İmalat | BOM, iş emri, rota bazlı üretim, MRP | Üretim maliyeti hesaplanamaz, fire takibi yapılamaz |
| Gıda | Lot/parti takibi, SKT, FIFO, izlenebilirlik | Gıda güvenliği mevzuatına uyum sağlanamaz |
| Ticaret | Çok kanallı satış, pazar yeri entegrasyonu, POS | Stok senkronizasyon hataları, sipariş karmaşası |
| Tekstil | Renk-beden-model varyant yönetimi, fason takibi | Sipariş-üretim eşleştirmesi manuel kalır |
| Hizmet | Proje bazlı maliyet takibi, sözleşme yönetimi | Proje karlılığı ölçülemez |
| Lojistik | WMS, barkod/el terminali, sevkiyat optimizasyonu | Depo hataları artar, teslimat gecikir |
Doğru Yaklaşım
ERP değerlendirirken mutlaka kendi sektörünüzden referans isteyin. “Hangi gıda firmasına kurulum yaptınız?” veya “imalat sektöründe kaç aktif müşteriniz var?” gibi sorularla sektörel deneyimi somutlaştırın. Mümkünse aynı sektördeki bir referans müşteriyi ziyaret edin ve sistemi canlı ortamda görün.
ERP’de Geliştirmeler Neden Önemli?
Özelleştirilebilen ERP Modülleri
Hata 4: Ölçeklenebilirliği Göz Ardı Etmek
“Şu an 15 kişiyiz, 15 kullanıcılık bir ERP yeter” düşüncesi, en kısa vadeli seçim hatalarından biridir. İşletmeler büyür, yeni şubeler açar, yeni ürün grupları ekler, yeni satış kanallarına girer. Seçtiğiniz ERP bu büyümeye ayak uyduramıyorsa 2-3 yıl içinde tekrar yazılım değiştirmek zorunda kalırsınız.
Ölçeklenebilirlik Kontrol Listesi
- Kullanıcı artışı: Mevcut lisansa yeni kullanıcı eklemek kolay ve makul maliyetli mi?
- Modül ekleme: Bugün kullanmadığınız modülleri (CRM, WMS, üretim) ileride aktive edebiliyor musunuz?
- Çoklu şube/depo: Birden fazla lokasyonu tek merkezden yönetebiliyor mu?
- Çoklu döviz/dil: Dış ticaret yapıyorsanız veya yabancı ortaklarınız varsa bu destek var mı?
- Performans: Veri hacmi arttıkça sistem yavaşlıyor mu, yoksa ölçeklenebilir mimari mi kullanıyor?
KOSGEB’in güncel KOBİ tanımına göre, yıllık cirosu 1 milyar TL’ye kadar olan işletmeler KOBİ kapsamında. Bu eşik, KOBİ’lerin sandığından çok daha büyük ölçeklere ulaşabileceğini gösteriyor. ERP seçerken 5 yıllık büyüme planınızı masaya koyun.
Hata 5: e-Dönüşüm ve Mevzuat Entegrasyonunu Sormamak
Türkiye’de e-fatura, e-arşiv fatura, e-defter ve e-irsaliye zorunlulukları her yıl genişliyor. 2026 itibarıyla neredeyse tüm ticari işletmeler en az bir e-belge türünü kullanmak zorunda. ERP seçerken bu entegrasyonların dahili mi yoksa harici entegratör üzerinden mi sağlandığını sormamak ciddi bir risk.
Sorulması Gereken 5 e-Dönüşüm Sorusu
- GİB entegrasyonu nasıl? Doğrudan mı yoksa entegratör firma üzerinden mi? Entegratör ücreti var mı?
- e-Fatura, e-arşiv, e-irsaliye, e-defter hepsi dahil mi? Yoksa ayrı modül/ücret mi?
- Mevzuat güncellemeleri otomatik mi? GİB tebliğ değişikliklerinde güncelleme nasıl ve ne kadar sürede yapılıyor?
- Ba/Bs, KDV beyanname entegrasyonu var mı? Muhasebe verilerinden otomatik beyanname hazırlama desteği sağlıyor mu?
- e-Belge arşivleme: Yasal saklama süreleri boyunca belgeler güvenli şekilde arşivleniyor mu?
Dikkat
e-Dönüşüm entegrasyonu olmayan bir ERP kullanmak, her fatura için ayrı portala giriş yapmak, verileri elle aktarmak ve mutabakat sorunlarıyla uğraşmak demektir. Detaylı bilgi için e-dönüşüm çözümleri sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Hata 6: Referans Kontrolü ve Demo Sürecini Atlamak
Bir ERP satıcısının sunumunda her şey mükemmel görünür. Ekranlar akıcı, özellik listesi uzun, vaatler parlak. Ancak sunum ile gerçek kullanım arasında uçurum olabilir. Referans kontrolü yapmadan ve canlı demo görmeden ERP satın almak, evin fotoğrafına bakarak kiralamaya benzer.
Referans Kontrol Şablonu
| Sorulacak Soru | Neden Önemli? |
|---|---|
| Kurulum ne kadar sürdü? | Satıcının verdiği süre tahmini gerçekçi mi? |
| En çok hangi modülü kullanıyorsunuz? | İşletmenizle benzer süreçleri doğrulama |
| Teknik destek ne kadar hızlı yanıt veriyor? | Acil durumlarda destek kalitesi |
| Beklediğiniz verimlilik artışını sağladı mı? | Vaatlerin gerçekleşme oranı |
| Sistemi tekrar seçer miydiniz? | Genel memnuniyet barometresi |
| En büyük sürpriz (olumlu/olumsuz) ne oldu? | Gizli riskleri ve avantajları öğrenme |
Demo Değerlendirme İpuçları
Demo sırasında satıcının hazır senaryoları izlemek yerine, kendi iş süreçlerinizi anlatın ve bunların sistemde nasıl çalışacağını göstermesini isteyin. Sipariş girişinden sevkiyata, fatura kesilmesinden muhasebe kaydına kadar kendi akışınızı test edin. Eğer satıcı “o özellik de var ama şimdi gösteremiyorum” diyorsa, ihtiyatlı olun.
Hata 7: Veri Göçünü Planlamamak
Mevcut sistemden (Excel, eski ERP, muhasebe programı) yeni ERP’ye geçiş sırasında en kritik adımlardan biri veri göçüdür. Cari hesap bakiyeleri, stok miktarları, müşteri bilgileri, açık siparişler, fatura geçmişi — bunların hepsinin doğru ve temiz şekilde aktarılması gerekir.
Veri Göçünde Sık Yapılan Hatalar
| Hata | Sonuç | Önlem |
|---|---|---|
| Kirli veriyi olduğu gibi aktarmak | Yeni sistemde de hatalı raporlar | Göç öncesi veri temizliği (data cleansing) |
| Test göçü yapmamak | Canlı geçişte veri kaybı riski | En az 2 deneme aktarımı yapın |
| Eski-yeni alan eşleştirmesini atlamak | Veriler yanlış alanlara düşer | Detaylı mapping dokümanı hazırlayın |
| Geçmiş verilerin tamamını taşımaya çalışmak | Gereksiz karmaşıklık ve süre uzaması | Aktif veriler ile arşiv veriyi ayırın |
Veri göçü, ERP projesinin en teknik ve en riskli aşamasıdır. ERP seçim sürecinde satıcıya mutlaka “veri aktarım desteğiniz var mı, bu süreç nasıl yönetiliyor?” sorusunu sorun.
ERP ile Dijital Dönüşüm
ERP ve Muhasebe Programı Farkı
Hata 8: Eğitim ve Değişim Yönetimini Hafife Almak
ERP projesinin %40’ı yazılım, %60’ı insandır. En güçlü ERP bile, çalışanlar sistemi doğru kullanmıyorsa verimli olamaz. Eğitim ve değişim yönetimini “yazılım kurulduktan sonra hallederiz” diye ertelemek, projenin başarısını doğrudan tehlikeye atar.
Değişim Yönetimi Stratejisi
- Üst yönetim sponsorluğu: CEO veya genel müdürün projeyi sahiplenmesi, çalışanlara “bu iş ciddi” mesajını verir
- Anahtar kullanıcılar (key users) belirleyin: Her departmandan 1-2 kişi seçin, onları derinlemesine eğitin, departman içinde eğitici rolü üstlensinler
- Rol bazlı eğitim planı: Muhasebeciye depo modülünü, depocuya muhasebe modülünü öğretmeye çalışmayın — herkes kendi kullanacağı ekranları öğrensin
- Küçük kazanımlar (quick wins): İlk haftalarda çalışanların “bu sistem gerçekten hayatımı kolaylaştırıyor” diyeceği somut örnekler oluşturun
- Sürekli eğitim: Canlı geçişten 3-6 ay sonra bilgi tazeleme eğitimi planlayın — başlangıçta öğrenilmeyen ileri düzey özellikler bu dönemde devreye girer
ERP eğitimi nasıl olmalıdır sayfamızda eğitim sürecini detaylı ele alıyoruz.
Hata 9: Güvenlik ve Yetkilendirme Altyapısını Sorgulanamamak
ERP sistemi, işletmenin en kritik verilerini barındırır: müşteri bilgileri, finansal veriler, üretim reçeteleri, maliyet analizleri. Bu verilerin güvenliği, 6698 sayılı KVKK (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu) kapsamında yasal bir zorunluluktur. ERP seçerken güvenlik altyapısını değerlendirmemek, hem yasal risk hem de iş sürekliliği riski oluşturur.
Güvenlik Değerlendirme Kriterleri
| Kriter | Açıklama | ISO 27001 Uyumu |
|---|---|---|
| Rol bazlı yetkilendirme (RBAC) | Her kullanıcı yalnızca yetkili olduğu ekranlara erişir | Annex A 9.2 |
| Denetim izi (audit trail) | Kim, ne zaman, hangi veriyi değiştirdi — tam iz kaydı | Annex A 12.4 |
| Veri şifreleme | Aktarım ve saklama sırasında şifreleme (SSL/TLS) | Annex A 10.1 |
| Yedekleme ve kurtarma | Otomatik yedekleme planı ve felaket kurtarma senaryosu | Annex A 12.3 |
| KVKK uyumluluğu | Kişisel veri envanteri, silme/anonimleştirme, aydınlatma metni desteği | 6698 md.12 |
Özellikle bulut tabanlı ERP çözümlerinde veri lokalizasyonu (verinin hangi ülkedeki sunucularda saklandığı) sorusunu sormayı ihmal etmeyin.
Hata 10: Destek, Güncelleme ve Sürdürülebilirlik Politikasını Değerlendirmemek
ERP satın almak bir kerelik işlem değildir — uzun vadeli bir ortaklıktır. Yazılım satıcısının teknik destek kalitesi, güncelleme sıklığı ve şirketin sürdürülebilirliği, yazılımın özellik listesi kadar önemlidir.
Satıcı Değerlendirme Soruları
- Destek SLA’sı: Kritik sorunlara kaç saat/dakika içinde müdahale ediliyor? Yazılı taahhüt var mı?
- Güncelleme sıklığı: Yılda kaç güncelleme yayınlanıyor? Mevzuat değişiklikleri ne kadar hızlı yansıtılıyor?
- Şirket geçmişi: Yazılım firması kaç yıldır faaliyet gösteriyor? Kaç aktif müşterisi var?
- Geliştirme yol haritası: Yazılımın gelecek 2-3 yıllık planı ne? Yeni teknolojilere (AI, mobil, IoT) adapte oluyor mu?
- Destek kanalları: Telefon, uzak bağlantı, e-posta, yerinde destek — hangileri mevcut?
- Türkçe destek: Yerli ERP’lerin en önemli avantajlarından biri anadilde teknik destek — bu konuda yazılı taahhüt arayın
Uzun Vadeli Risk
ERP pazarında küçük yazılım firmaları zaman zaman kapanır, birleşir veya ürün desteğini sonlandırır. Bu durumda müşteriler desteği kesilmiş bir yazılımla baş başa kalır. Satıcının pazar deneyimi, müşteri sayısı ve finansal sağlığını sorgulamak uzun vadeli riski minimize eder.
Eğitim Videosu: Net-X ERP Programı Genel Tanıtım
ERP seçim sürecinde bir yazılımın tüm modüllerini ve iş akışını görmek karar vermenizi kolaylaştırır. Aşağıdaki videoda Net-X ERP’nin tekliften genel muhasebeye uzanan kapsamlı yapısını inceleyebilirsiniz. Tüm eğitim videolarımız için ERP Eğitim Videoları sayfamızı ziyaret edin.
Net-X ERP Programı — Tekliften genel muhasebeye tüm modüllerin kapsamlı tanıtımı
ERP Seçim Kontrol Listesi: Karar Vericiler İçin 25 Kritik Soru
Aşağıdaki kontrol listesini ERP satıcılarıyla yapacağınız görüşmelerde kullanabilirsiniz. Her soruyu her satıcıya sorun ve yanıtları karşılaştırın.
| # | Kontrol Sorusu | Kategori |
|---|---|---|
| 1 | İşletmemizin ihtiyaç analizini birlikte yapıyor musunuz? | İhtiyaç Analizi |
| 2 | Sektörümüze özel referans müşteriniz var mı? | Sektörel Uyum |
| 3 | Canlı demo’da kendi iş senaryolarımızı test edebilir miyiz? | Demo |
| 4 | 5 yıllık TCO (toplam maliyet) tablosu sunabilir misiniz? | Maliyet |
| 5 | Lisans modeli nedir? (kullanıcı başına, modül başına, sabit) | Maliyet |
| 6 | Yeni kullanıcı/modül ekleme maliyeti nedir? | Ölçeklenebilirlik |
| 7 | Çoklu şube/depo desteği var mı? | Ölçeklenebilirlik |
| 8 | e-Fatura, e-defter, e-irsaliye entegrasyonu dahil mi? | e-Dönüşüm |
| 9 | GİB entegrasyonu doğrudan mı, entegratör üzerinden mi? | e-Dönüşüm |
| 10 | Mevzuat güncellemeleri ne kadar sürede yansıtılıyor? | e-Dönüşüm |
| 11 | Veri göçü desteğiniz var mı? Süreç nasıl? | Kurulum |
| 12 | Kurulum süresi ortalama ne kadar? | Kurulum |
| 13 | Eğitim programınız nasıl? Rol bazlı mı? | Eğitim |
| 14 | Anahtar kullanıcı (key user) eğitimi veriyor musunuz? | Eğitim |
| 15 | Teknik destek SLA’nız nedir? | Destek |
| 16 | Destek kanalları: telefon, uzak bağlantı, yerinde? | Destek |
| 17 | Yılda kaç güncelleme yayınlıyorsunuz? | Sürdürülebilirlik |
| 18 | Yazılımınızın gelecek yol haritası nedir? | Sürdürülebilirlik |
| 19 | Rol bazlı yetkilendirme ve denetim izi var mı? | Güvenlik |
| 20 | KVKK uyumluluğu nasıl sağlanıyor? | Güvenlik |
| 21 | API / entegrasyon altyapınız var mı? | Entegrasyon |
| 22 | Pazar yeri, kargo, banka entegrasyonları mevcut mu? | Entegrasyon |
| 23 | Mobil erişim desteği var mı? | Teknoloji |
| 24 | Raporlama ve dashboard özelleştirilebilir mi? | Raporlama |
| 25 | Kaç yıldır faaliyet gösteriyorsunuz, kaç aktif müşteriniz var? | Güvenilirlik |
Bu kontrol listesini PDF olarak yazdırıp ERP satıcılarıyla yaptığınız her görüşmede kullanmanızı öneririz. Tüm satıcıların yanıtlarını yan yana koyduğunuzda, hangisinin işletmeniz için en uygun olduğu çok daha net ortaya çıkar.
Net-X ERP: 10 Hatanın Çözümü Tek Platformda
25+ yıllık yazılım geliştirme deneyimi ve 2.000+ başarılı kurulumla Net-X ERP, yukarıda sıralanan 10 hatanın her birine somut çözümler sunar.
Modüler Mimari
İhtiyacınız olan modülleri seçin, büyüdükçe yeni modüller ekleyin. ERP modülleri hakkında detaylı bilgi alın.
Dahili e-Dönüşüm
e-Fatura, e-defter, e-irsaliye — tamamı ERP içinde, ek entegratör maliyeti olmadan.
Sektörel Çözümler
İmalat, tekstil, ticaret, gıda — her sektöre özel yapılandırma ve referanslar.
Sıkça Sorulan Sorular
Kaynaklar ve Referanslar
- Gartner — What IT Leaders Must Do to Avoid Disappointing ERP Initiatives, 2025
- Panorama Consulting Group — Enterprise Resource Planning Report, 2025
- KOSGEB — KOBİ Tanımı Güncellendi: Güncel Sınıflandırma Kriterleri, 2025
- TÜBİSAD — Türkiye’nin Dijital Dönüşüm Endeksi Raporu
- Dergipark — Kurumsal Kaynak Planlaması (ERP) ve Yazılım Seçim Süreci (Akademik Makale)
- KVKK — 6698 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, Madde 12: Veri Güvenliği Yükümlülükleri
- ISO — ISO/IEC 27001 Bilgi Güvenliği Yönetim Sistemi Standardı
- Net-X ERP 25+ yıllık kurumsal deneyim ve 2.000+ müşteri uygulama verileri
Netadam Founder · ERP & Finans Uzmanı
Netadam’ın kurucusu olan Baki Aşkan, 25+ yıldır ERP yazılımı ve kurumsal çözümler alanında çalışmaktadır. 2.000+ işletmeye ERP kurulumu ve dijital dönüşüm danışmanlığı gerçekleştiren ekibin liderliğini yürütmektedir. Bu içerik, Net-X ERP projelerinde edinilen saha deneyimleri temel alınarak hazırlanmıştır.
Son güncelleme: Mart 2026 · İçerik, güncel istatistiklere ve saha deneyimlerine göre düzenli olarak güncellenmektedir.